Янгиликлар

Umumiy muammolar Markaziy Osiyo mintaqasida media sohasida

Markaziy Osiyo mintaqasi, jumladan Qozog'iston, Qirg'iziston, Tojikiston, Turkmaniston va O'zbekiston, media sohasida ko'plab muammolarga duch kelmoqda. Bu muammolar so'z erkinligi va axborotga kirish imkoniyatining cheklanishidan tortib, jurnalistlarga bosim o'tkazish va OAVning mustaqilligining yetarli emasligi kabi turli masalalarni o'z ichiga oladi.
30-31 may kunlari Almati shahrida Markaziy Osiyo internet sohasini rivojlantirish bo'yicha yillik forum bo'lib o'tdi. InternetCA doirasida muhokama qilingan asosiy mavzular: raqamli huquqlarni tartibga solish va kutilayotgan xavflar, Markaziy Osiyo davlatlaridagi qonunchilikning yomonlashuvi sharoitida internetda so'z erkinligini ta'minlash muammosi, sun'iy intellektni rivojlantirish istiqbollari va xavflari, faktcheking va dezinformatsiyaga qarshi kurash.
Har yili forum Markaziy Osiyo davlatlari, Yevropa va Amerikadan jurnalistlar, raqamli huquqlar, faktcheking, mediagramotlik, so'z erkinligi va inson huquqlari bo'yicha mutaxassislarni to'playdi.
Markaziy Osiyo davlatlarida internet va media sohasida umumiy muammoli masalalar ajralib turadi: media erkinligi, dezinformatsiya va propaganda, jurnalistlarning xavfsizligi, gender diskriminatsiyasi, shaxsiy ma'lumotlar va maxfiylik, internetni tartibga solish. Mavjud axborotga kirish qonunlari samarali mexanizmga ega emas. Internet va ijtimoiy tarmoqlarga kirish cheklanishi mumkin, bu esa jurnalistlarning ishini va aholining ob'ektiv axborotga kirish imkoniyatini qiyinlashtiradi.
So'z erkinligi Markaziy Osiyodagi asosiy muammolardan biridir. Mintaqaning ko'pchilik davlatlarida so'z erkinligini cheklovchi qat'iy qonunlar mavjud. Xususan, "Chegarasiz muxbirlar" (RSF) tashkiloti tomonidan tuzilgan matbuot erkinligi reytingida Markaziy Osiyo davlatlari past o'rinlarni egallaydi.
Forum Markaziy Osiyo davlatlaridagi media sohasidagi mavjud holatni muhokama qilish uchun maydon bo'ldi. Ekspertlar Gulmira Birjanova, Ranjit Yatimov, Madina Tursunova internet va media sohasini tartibga soluvchi qonunchilik va amaliyotlarni ko'rib chiqishdi va axborotga kirish imkoniyatini ta'minlash zaruratini ta'kidlashdi. Ijtimoiy loyihalarga bag'ishlangan alohida sessiyada Darya Osmanova jurnalistlar va blogerlarga bepul yuridik yordam ko'rsatish bo'yicha 2019 yildan beri faoliyat yuritayotgan Yuridik klinika loyihasini taqdim etdi.
Texnik muammolar va infratuzilmaning past sifati ham Markaziy Osiyoda media faoliyatiga ta'sir qiladi. Mintaqaning ayrim hududlarida internetga kirish cheklangan yoki umuman mavjud emas, bu jurnalistlarning ishini va axborotni tarqatishni qiyinlashtiradi. INTERNET SOCIETY, GLOBAL NETWORK INITIATIVE, IFCN ekspertlari forumda ishtirok etishdi va erkin va xavfsiz internet, maxfiylik va shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish mavzularida nutq so'zladilar.
Dezinformatsiya va propaganda Markaziy Osiyo mediasi uchun katta muammo hisoblanadi. Birinchi marta forumda xalqaro faktcheking tarmog'i IFCN vakili Salvador Rodriges-Ruis ishtirok etdi va IFCNning xalqaro faktchekerlar standarti va dezinformatsiyaga qarshi kurash bo'yicha ma'lumot berdi.
Maxsus panel sessiyasi Markaziy Osiyoda raqamli gender diskriminatsiyasining oldini olishga bag'ishlandi. Panel sessiyasi ishtirokchilari raqamli makonda gender diskriminatsiyasi holatlarini, gender diskriminatsiyasiga qarshi kurash bo'yicha media tashabbuslarini muhokama qilishdi. Ishtirokchilar uchun o'yin dizayni, kreativ videolar yaratish, sun'iy intellekt bilan ishlash ko'nikmalari, kiberxavfsizlik, shaxsiy ma'lumotlar bo'yicha amaliy sessiyalar o'tkazildi.
Markaziy Osiyo mediasi ko'plab muammolarga duch kelmoqda, jumladan so'z erkinligi cheklanishi, jurnalistlarga bosim o'tkazish, OAVning mustaqilligi yetishmasligi, axborotga kirish imkoniyatining cheklanishi va dezinformatsiyaning tarqalishi. Ushbu muammolarni hal qilish davlat organlari, xalqaro tashkilotlar va fuqarolik jamiyatining qo'shma sa'y-harakatlarini talab qiladi. Faqat shunda barcha fuqarolar manfaatlariga xizmat qiladigan erkin va mustaqil media muhitini yaratish mumkin bo'ladi.
Markaziy Osiyo media sohasidagi vaziyatni yaxshilash uchun quyidagi qadamlar zarur:

  1. So'z erkinligi va axborotga kirish qonunchiligini takomillashtirish: So'z erkinligi va axborotga kirishni himoya qiluvchi qonunlarni ta'minlash zarur.
  2. Nodavlat media qo'llab-quvvatlash: Davlatlar va xalqaro tashkilotlar mustaqil OAVni moliyaviy va texnik yordam ko'rsatish orqali qo'llab-quvvatlashi kerak.
  3. Jurnalistlarni o'qitish va malakasini oshirish: Jurnalistlar uchun huquqni muhofaza qilish va jurnalistik etika bo'yicha treninglar va ta'lim dasturlari o'tkazilishi kerak.
  4. Infratuzilmani yaxshilash va internetga kirishni kengaytirish: Davlatlar infratuzilmani rivojlantirish va internetga kirishni kengaytirishga investitsiya qilishlari kerak, ayniqsa, olis hududlarda. Mintaqada raqamli gender tafovutini bartaraf etishga alohida e'tibor qaratish zarur.